VRIEZENVEEN – De manier, waarop de gemeente Twenterand bij het voorkeursrecht voor Oosterweilanden in Vriezenveen heeft gehandeld, verdiend niet de schoonheidsprijs. Dat meldde verantwoordelijk wethouder Rik Pape en hij maakte excuses. Drie zaken herhaalde hij regelmatig tijdens een vergadering van de gemeenteraad: in dit gebied gaat zandwinning voor windenergie, de gemeente staat aan de lat en windturbines staan nu niet op de agenda.
Met dat laatste waren diverse insprekers het niet eens. Het gaat veelal om grondeigenaren, die vlak voor de zomervakantie te horen kregen van het voorkeursrecht. Het betekent dat zij bij een eventuele verkoop van hun gronden niet de vrije markt op kunnen gaan. Zij moeten eerst met de gemeente om tafel. Dat kan gevolgen voor de prijs hebben. “Dan is dit Rusland in Twenterand. Vandaag gaat het om onze grond, morgen kan het om iemand anders gaan. Wie is de volgende?”, aldus één van hen. “Voorkeursrecht is niet nodig als de gemeente kiest voor samenwerking in plaats van uitsluiting. Als wij willen verkopen aan speculanten, dan hadden wij dat toch al langer gedaan. Laat Oosterweilanden de gronden gefaseerd en tegen een marktconforme (eerlijke) prijs betalen”, was een deel van de inbreng van een ander.
Allerlaatste keer
De belanghebbenden hadden maar korte tijd om een reactie te geven. Volgens de gemeente zijn wettelijke termijn gerespecteerd, maar de grondeigenaren en de gemeenteraad hebben forse kritiek geuit over snelheid en zorgvuldigheid. De politiek had ook beperkte tijd om zich voor te bereiden en om bijvoorbeeld met de bewoners te praten. Volgens Mariëlle Roelofs (PVV) was er vooraf een discussie of het voorkeursrecht wel op de agenda in september zou komen. Dat het toch is gedaan, is om de gehele raad zelf een oordeel te laten geven. “Er gaat een brief naar het college. Dit is de allerlaatste keer. Als het niet tijdig is aangeleverd, komt het niet meer op de agenda.”
Broddelwerk
Op 22 september besluit de politiek of het voorkeursrecht wordt toegepast. Nu bleef het bij veel vragen en woorden als broddelwerk (CU), belachelijk korte bezwarentermijn (PVV), gaat onvoldoende in op vragen (PRO), is alles proportioneel? (SGP), ongelukkige timing (GBT), zorgen over het proces (CDA) en de roep om zelfreflectie (PVT). De wethouder nodigde de politiek uit om zelf met voorstellen of een opdracht aan het college te komen. Bijvoorbeeld als antwoord op de vraag of later nog iets kan worden veranderd aan de gevolgen van het voorkeursrecht als de posities van windturbines bekend zijn.
Plannen windenergie
De bezwaarmakers leggen een duidelijk verband met het voorkeursrecht voor zandwinning en het zoekgebied voor windturbines. Pape wees op het Gezamenlijk Ontwikkelkader ATT Wind (uit 2023) waarin is opgenomen dat binnen de zandwinlocatie van circa 100 hectare geen windturbines mogen worden gepland. Almelo, Tubbergen en Twenterand (ATT) trekken gezamenlijk op bij de windenergie. Lokale grondeigenaren vormen in het zoekgebied de Vereniging Duurzaam ATT (VDATT). Door Pure Energie, Zandwinning (Oosterweilanden BV) en VDATT is een gezamenlijk plan ingediend bij de provincie om tot ontwikkeling van windenergie te komen. Dit plan is door de provincie geselecteerd en goedgekeurd om verder te ontwikkelen. De voorgestelde posities van de windturbines is niet openbaar.
Geen dreiging
Veel vragen gingen over: waarom nu naar het instrument van voorkeursrecht voor de zandwinning grijpen? Dat antwoord staat in een (ook niet-openbare) overeenkomst tussen gemeente en zandwinning uit 2008. De provincie Overijssel had het gebied Oosterweilanden eerder aangewezen als winzone voor de regionale behoefte aan beton- en metselzand. Twenterand zou in de overeenkomst afspraken hebben gemaakt “over de vestiging van een voorkeursrecht alsmede over de mogelijke inzet van onteigening als minnelijke verwerving van benodigde gronden niet tot het gewenste resultaat leidt”. Het college van B&W stelt vast dat momenteel geen sprake is “van een concrete of acute dreiging van grondspeculatie, ongewenste transacties of versnippering van eigendom”. Het voorkeursrecht geldt al een aantal jaar niet meer voor het gebied, maar zou nu worden gebruikt omdat de zandwinners er om vragen.
Inkomsten
Pape: “Wij staan hier als gemeente voor aan de lat. Voorkeursrecht is geen noodmaatregel, het is een voorzorgsmaatregel. Het is de normale gang van zaken om grondspeculatie te voorkomen”. Hij zei dat het niet nakomen van afspraken een schadeclaim kan betekenen. De gemeente heeft daarnaast een financieel belang: 21 cent per kuub verkocht zand gaat in de kas van Twenterand. Dat was 71.000 euro in 2024, 119.000 euro in 2025 en dit jaar 158.000 euro. “Daar zie je de versnelling in van het zandwinproces”, aldus de wethouder.
Naast elkaar
Zandwinning zou wat de gemeente betreft geen streep door de plannen voor windenergie hoeven zijn. “Beide ontwikkelingen kunnen naast elkaar bestaan.” Een woordvoerder licht toe: “Het ATT-gebied is bovendien een stuk groter dan het zandwinningsgebied alleen, dus er is voldoende ruimte. De provincie heeft aangegeven geen bezwaar te zien tegen het voorkeursrecht vanuit het perspectief van het windproject. Ook vanuit de zandwinning is aangegeven dat windturbines aan de rand van het gebied verenigbaar zijn met de zandwinning. Het voorkeursrecht is niet gevestigd om windenergie tegen te houden. Het doel van het voorkeursrecht is het ondersteunen van de uitvoering van de zandwinning Oosterweilanden en de afspraken die daarover zijn gemaakt”.
Foto: Sven Hubert / Tekst: Wim de Jonge
